Şekeriň sarp edilmegi bilen baglanyşykly global alada
Semizlik derejesiniň dünýäde ýokarlanmagy bilen, iýmitdäki şekeriň mukdaryny azaltmak we gözegçilik etmek ýigrimi - birinji asyryň ilatynyň saglygy üçin iň möhüm meseleleriň birine öwrüldi. Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy şekeriň aşa köp kabul edilmegi- ýokanç keseller, şol sanda 2-nji görnüşli süýji keseli, ýürek-damar keseli we diş kariesi üçin esasy töwekgelçilik faktoryny kesgitledi. Bu artýan habarlylyk dünýädäki hökümetleri aýgytly çäre görmäge iterdi. Bu tendensiýa jogap edip, köp ýurt şekerli iýmitleriň we içgileriň bahasyny ýokarlandyrýan "şeker salgytlary" - syýasatlaryny girizdi, şeýlelik bilen olaryň baha artykmaçlygyny gowşatdy we sarp edijileri pes - şeker ýa-da şeker - mugt alternatiwalary saýlamaga höweslendirdi. Meksika, Angliýa, Fransiýa we birnäçe Demirgazyk ýurtlary eýýäm dürli derejedäki üstünlikler bilen şeýle çäreleri amala aşyrdylar. Bu salgyt syýasatlary diňe bir sarp etmegi azaltmak bilen çäklenmän, saglygy goraýyş başlangyçlaryna we iýmitleniş bilim maksatnamalaryna täzeden maýa goýup boljak girdeji gazanmagy maksat edinýär.
Hytaýda “Sagdyn Hytaý” hereket meýilnamasy (2019–2030) ululara gündelik goşulan şekeriň (esasanam sukrozanyň) kabul edilmegini 25 gramdan köpeltmegi aç-açan maslahat berýär. Bu gollanma, çalt iýmitleniş döwründe bir ýurtda diet- bilen baglanyşykly saglyk meselelerini çözmegiň zerurlygynyň barha artýan ykrar edilmegini görkezýär. Şeýle hem meýilnama azyk öndürijilerini we satyjylaryny sukrozany tebigy süýjüdirijiler we azyk howpsuzlygy standartlary tarapyndan rugsat edilen beýleki şeker çalşyjylary bilen çalyşmaga çagyrýar. Bu fonda, kaloriniň azlygy, ganyň glýukoza derejesine haýal täsir etmegi we süýjüligiň ýokarylygy sebäpli şekeriň ornuny tutýanlar azyk önümçiliginde giňden kabul edildi. Bu aýratynlyklar, saglygy - aňly sarp edijileri, süýji keseli bolan adamlary we agramy dolandyrmak çözgütlerini gözleýänleri özüne çekýär. Şekeriň ornuny tutýanlar üçin dünýä bazary ep-esli giňeldi we dünýädäki öndürijileriň arasynda innowasiýa we bäsdeşlik üçin mümkinçilikler döretdi.
Şeker bilen şekeriň ornuny tutýanlaryň arasyndaky tapawut
Adaty şeker bilen olaryň ornuny tutýanlaryň arasyndaky düýpli tapawutlara düşünmek, sarp edijiler we azyk senagaty hünärmenleri üçin möhümdir. Iýmitdäki şekeriň çeşmelerini üç kategoriýa bölmek bolar: tebigy şekerler (miwelerdäki fruktoza we süýtdäki laktoza ýaly iýmitlerde bar bolanlar), goşulan şekerler (süýjülik, dokumasy ýa-da gorap saklamak maksady bilen iýmitleniş wagtynda girizilenler) we şekeriň ornuny tutýanlar. Şekeriň ornuny tutýanlar, şol bir kaloriki ýük ýa-da glisemiki täsiri bolmazdan süýjülik hödürleýän goşmaça şeker, ýagny süýjüdiriji bolup hyzmat edýär.
Iýmitiň iýmitlendiriji komponentleri üçin esasy terminologiýa (GB / Z 21922-2008) görä, iýmit gaplamasyndaky "şeker" adalgasy ähli monosakaridleri we disakaridleri aňladýar. Monosakaridlere esasan glýukoza, fruktoza we galaktoza degişlidir; disakaridlere sukroz, laktoza we maltoza degişlidir, ýöne şeker spirtleri goşulmaýar. Bu tehniki kesgitleme, kadalaşdyryjy talaplar we sarp edijileriň bellikleriniň takyklygy üçin möhümdir. Häzirki wagtda şekeriň ornuny tutýanlar tarapyndan umumy kabul edilen kesgitleme ýok bolsa-da, adatça şeker spirtlerini öz içine alýar we az kaloriýa bilen süýji üpjün etmek ukyby bilen häsiýetlendirilýär. Himiki taýdan aýdanyňda, şekeriň ornuny tutýanlar adaty "şeker" kategoriýasyna degişli däldir, sebäbi olaryň molekulýar gurluşlary sakaridlerden düýpgöter tapawutlanýar. Stewiol glikozidler we monah miwe ekstrakty ýaly şekeriň ornuny tutýanlar adam bedeni bilen asla metabolizlenmeýär, beýlekiler eritritol we ksilitol ýaly bölekleýin siňdirilýär, ýöne minimal kaloriýa bahasyny berýär.
Şekeriň ornuny tutýanlaryň esasy klassifikasiýalary
Söwda taýdan elýeterli iýmitlerde köplenç duş gelýän şekeriň ornuny dört esasy kategoriýa bölýär: tebigy süýjüdirijiler, emeli süýjüdirijiler, şeker spirtleri we işleýän oligosakkaridler. Her kategoriýa iýmit formulalary tarapyndan saýlanmagyna täsir edýän özboluşly häsiýetlere, amaly programmalara we kadalaşdyryjy pikirlere eýe.
Bularyň arasynda emeli süýjüdirijiler, tebigy süýjüdirijiler we şeker spirtleri iýmit goşundylary süýjüdirijiler hökmünde toparlara bölünýär. Emeli süýjüdirijiler himiki sintez arkaly öndürilýär we natriý sakarin, natriý siklamat, aspartam, sukraloza we akesulfam kaliý ýaly - belli birleşmeleri öz içine alýar. Bu maddalar güýçli süýji - hödürlenýär, köplenç kaloriýa ýok diýen ýaly sakroza {{4} than ýüzlerçe esse süýji bolýar. Şeýle-de bolsa, giňişleýin ylmy gözden geçirişler, gündelik kabul ediş derejesinde olaryň howpsuzlygyny tassyklaýan hem bolsa, saglyga bolup biljek täsirler barada barlag bilen ýüzbe-ýüz boldular. Emeli süýjüdirijilerde ýöriteleşen abraýly süýjüdiriji öndüriji hökmünde dürli bazarlarda berk düzgünleşdiriji talaplary kanagatlandyrmak üçin hil gözegçilik we howpsuzlyk synaglaryna ep-esli maýa goýduk.
Tebigy süýjüdirijiler ösümliklerden alynýar we stewiýa (Stevia rebaudiana ýapraklaryndan alnan), monah miwesiniň ekstrakty (Siraitia grosvenorii) we thaumatin (katemfe miwesinden) öz içine alýar. Bu süýjüdirijiler "arassa belligi" özüne çekijiligi we tebigy gelip çykyşy sebäpli ep-esli meşhurlyk gazandy. Tebigy önümlere ünsi jemleýän süýjüdiriji üpjün ediji, yzygiderli gözleg amallaryny, yzygiderli ekstrakt arassalygyny we dürli halkara azyk howpsuzlygy ülňülerini berjaý etmelidir. Tebigy maddalara sarp edijiniň artmagy, bu pudakda oba hojalygy hyzmatdaşlygyna we ösen gazyp almak tehnologiýalaryna ep-esli maýa goýumlaryny iterdi.
Şeker spirtleri (poliollar hem diýilýär) arasynda bir ýerde ýerleşýär we adatça şekeriň mikrob fermentasiýasy arkaly taýýarlanýar. Adaty mysallara eritrit, ksilitol, sorbitol, mannitol we maltitol degişlidir. Bu birleşmeler sukrozadan has az kaloriýa bilen süýjüligi üpjün edýär we dişiň çüýremegine kömek etmeýär, şeker - mugt çeýnemek, süýji we agyz beklemek önümlerinde gymmatly maddalara öwrülýär. Şekerli spirtler, ganyň glýukoza derejesini dolandyrýan adamlara peýdaly bolan pes glisemiki täsirini görkezýär.
Funksional oligosakkaridler (diňe oligosakkaridler diýlip hem atlandyrylýar) glikozid baglanyşyklary bilen baglanyşdyrylan 2-10 monosakarid birliginden durýar. Adatça monosakarid sintezi ýa-da polisakaridiň zaýalanmagy arkaly öndürilýär. Funksiýa oligosakkaridleri süýjülik bermekden başga-da, peýdaly içege bakteriýalarynyň ösmegine kömek edýän prebiotik täsirleri goşmak bilen belli bir fiziologiki peýdalary hödürleýär. Adaty mysallara frukto {{5} ig oligosakkaridler (FOS), galakto {{6} ig oligosakkaridler (GOS) we izomalto {{7} ol oligosakkaridler (IMO) degişlidir. Bu birleşmeler, süýjüdirijiler we funksional maddalar hökmünde goşa roly sebäpli azyk alymlary we saglyk - sarp edijilerde uly gyzyklanma döretdi. Iýmitleri höweslendirýän içege - saglyk - islegiň artmagy bilen, innowasiýa süýjüdiriji önüm öndürijiler iýmit siňdiriş saglygynyň peýdalary bilen birleşdirýän oligosakkarid - önümlerini öndürip başladylar.
Senagatyň täsiri we geljekki ugurlary
Şekeriň ornuny tutýan repertuar azyk senagaty üçin hem mümkinçilikleri, hem kynçylyklary hödürleýär. Süýjüdiriji üpjün ediji üçin üstünlik önümiň yzygiderliligini saklamaga, üpjünçilik zynjyrynyň ygtybarlylygyny üpjün etmäge we ösýän kadalaşdyryjy-hukuk binýadyndan uzakda durmaga baglydyr. Bu aralykda, öňdebaryjy - pikirlenýän süýjüdiriji öndüriji, sarp edijiniň tebigylygy, işleýşi we duýgurlygy üçin isleglerini kanagatlandyrýan täze süýji çözgütleri döretmek üçin gözleg we ösüş üçin maýa goýmalydyr. Şekeriň - peseldilen önümleriniň düzülmegi, dürli gaýtadan işleýiş şertlerinde süýjülik profiline, agyz boşlugyna, köp mukdarda häsiýetine we durnuklylygyna üns berilmegini talap edýär.
Öňe seretseň, şekeriň ornuny tutýan bazar ilatyň saglygy syýasaty, sarp edijileriň habardarlygy we tehnologiki ösüşler bilen dowam etdirilýän ösüşe taýýardyr. Biotehnologiýa, fermentasiýa ylymlary we gazyp almak usullaryndaky täzelikler has köp dürli we täsirli süýjülik wariantlaryny bermegi wada berýär. Mundan başga-da, içege mikrobiome we metabolik saglyk boýunça alnyp barylýan gözlegler, işleýän oligosakkaridler we beýleki ýüze çykýan süýjüdirijiler üçin täze goşundylary açyp biler. Bu dinamiki landşaftda gezýän azyk öndürijileri üçin, ygtybarly süýjüdiriji üpjün edijiler we öndürijiler bilen hyzmatdaşlyk kadalaşdyryjy talaplara, sarp edijileriň garaşyşlaryna we täjirçilik ukyplylygyna laýyk gelýän önümleri ösdürmek üçin möhümdir. Netijede, şekeriň ornuny tutýanlaryň global azyk üpjünçiligine üstünlikli goşulmagy semizlik epidemiýasyny çözmek we asyrlarboýy medeniýetlerde söýülen süýji iýmitleriň lezzetini bozmazdan sagdyn iýmitleniş usullaryny öňe sürmek üçin manyly ädimdir.
Natriý sakarin, natriý siklamat, Aspartame, Acesulfame - K, Sukraloza ýaly süýjüdirijileri gözleýän bolsaňyz, maňa ýüz tutup bilersiňiz!